Leeswijzen

Waarom dit ertoe doet

Je leest een dienstregeling anders dan een spannend boek, en een studietekst anders dan een reclamefolder. De manier waarop we een tekst lezen, hangt af van onze bedoelingen met de tekst, ons leesdoel 1. De eindtermen vragen al dat leerlingen hun manier van lezen afstemmen op het leesdoel 2. Een leerling die elke tekst woord voor woord van begin tot einde leest, verliest tijd en mist vaak de hoofdzaak.

Zeven leeswijzen

De Vlaamse lesfiche Lezen met leesdoelen! onderscheidt zeven leeswijzen 1.

De omschrijvingen in de tabel volgen 1.

Oriënterend lezen

Bij oriënterend lezen lees je de titel, de tussentitel, de inleiding en eventueel het slot (bij een tekst) of de achterflap (bij een boek) 1. Tussenkopjes helpen daarbij: het zijn de wegwijzers in een tekst, die tonen wat de thema's en subthema's zijn 3. Oriënteren hoort ook bij de strategieën vóór het lezen: voorspellen waarover de tekst gaat en de tekstsoort bepalen 4.

Globaal lezen en de plaats van de kernzin

ELZA-lezen werkt omdat de kernzin van een alinea meestal vooraan staat. Onze Taal wijst erop dat een haastige lezer zo scannend door de beginzinnen kan lezen en toch de kern meekrijgt 5. Staat de kernzin achteraan, dan helpt de laatste zin: vandaar de E én de L in ELZA.

Zoekend lezen

Bij zoekend lezen lees je de tekst om een antwoord op je vragen of specifieke informatie te vinden 1. Dat is de gepaste leeswijze voor een register, een woordenboek, een dienstregeling, een tabel of een menukaart. De eindtermen noemen expliciet het achterhalen van gegevens in schema's en tabellen ten dienste van het publiek 2.

Studerend lezen

Studerend lezen combineert de andere leeswijzen: eerst oriënteren, dan globaal en intensief lezen, en daarna de leerstof verwerken in een schema of samenvatting en jezelf overhoren 1. Dat sluit aan bij de strategieën na het lezen: samenvatten en memoriseren 4.

Leeswijze en leesdoel bewust kiezen

Een leesdoel kiezen is de eerste stap; de leeswijze volgt daaruit. Leesstrategieën verhogen het leesvermogen alleen als de lezer vooraf een duidelijk leesdoel stelt 6. Tijdens het lezen kan je wisselen: wie oriënterend leest en merkt dat een alinea precies bevat wat hij nodig heeft, schakelt over op intensief lezen. Na het lezen controleer je of je het leesdoel bereikt hebt.

Samengevat

• Het leesdoel bepaalt de leeswijze.
• Oriënterend: is de tekst bruikbaar? (titel, tussentitels, inleiding, slot, achterflap, inhoudstafel)
• Globaal: waarover gaat het ongeveer? (ELZA: eerste en laatste zin van elke alinea)
• Intensief: hoofdzaken, bijzaken en verbanden (sleutelwoorden, signaalwoorden).
• Zoekend: één gegeven vinden (scannen), bijvoorbeeld in een tabel of register.
• Studerend: onthouden (combinatie van leeswijzen, schema, samenvatting, overhoren).
• Kritisch: een eigen oordeel vormen (feit of mening, betrouwbaarheid). Genietend: ontspannen.