Gesprekken voeren, discussiëren en argumenteren

Waarom dit ertoe doet

In een goed groepsgesprek luisteren leerlingen naar elkaar, wisselen ze informatie uit en stellen ze elkaars mening met argumenten in vraag 1. Dat is een vaardigheid die je moet aanleren, niet iets wat kinderen vanzelf kunnen.

De minimumdoelen noemen drie interactievormen: dialoog, discussie en groepsgesprek. Op het einde van het 4de leerjaar spelen leerlingen in op de inbreng van hun gesprekspartners en brengen ze zelf informatie, een argument of een mening in. Op het einde van het 6de leerjaar nemen ze doelgericht en genuanceerd deel en passen ze vier interactiestrategieën toe: voortbouwen op andermans ideeën, verbanden leggen tussen verschillende standpunten, argumenten bevragen en nuanceren, en met ondersteuning tot een conclusie komen 2,3.

Beurtwisseling

In een gesprek spreken mensen meestal niet tegelijk. Een bijdrage van één spreker heet een beurt. Telkens als een beurt voorbij is, moet beslist worden wie de volgende spreker is 4. Dat gebeurt vaak non-verbaal: een spreker kan naar de volgende spreker kijken als zijn beurt bijna voorbij is 4. Vraag en antwoord vormen samen een vast paar, een zogenoemd aangrenzend paar 4.

In de klas zorgt de leraar zo nodig voor duidelijke beurtwisselingen 5. Praatkaartjes geven leerlingen inzicht in wanneer ze het best spreken of luisteren en welke vragen ze moeten stellen 1. De aangewezen volgorde van de kaartjes is: Praat en Luister, dan Wat denk jij?, Waarom denk je dat?, Ik ga (niet) akkoord, want ... en Ik vind het (niet) goed, want ... 1.

Spreek vooraf samen met de leerlingen vuistregels af, zodat je er tijdens het gesprek naar kunt verwijzen 6.

Discussie en debat

Van een debat wordt verwacht dat er hoor en wederhoor is en dat persoon en zaak gescheiden blijven 8.

Standpunt en argument

Een standpunt (of mening, of stelling) is wat je vindt. Een argument is de reden die je standpunt ondersteunt. In een discussie probeer je de anderen met argumenten van je standpunt te overtuigen 7. De minimumdoelen vragen dat leerlingen meningen beargumenteren op basis van hun vakspecifieke kennis en voorkennis 2.

Niet elk argument is even sterk:

• Een feit kun je controleren. Een argument kan subjectief zijn, een feit nooit 7.
• Een beroep op autoriteit ("De dokter zegt dat ...") is alleen sterk als die autoriteit competent is in het gebied waarover het gaat 10.
• Een sterke spreker gaat ook in op tegenargumenten en weerlegt ze. In de klassieke opbouw van een toespraak heette dat de refutatio 11.

Interactiestrategieën in de praktijk

Nuanceren betekent dat je je standpunt verfijnt in plaats van het in zwart-wit te verdedigen: "meestal", "op voorwaarde dat", "dat geldt voor ..., maar niet voor ...". Benoem het als iemand zijn mening bijstelt; dat vraagt moed 9.

Actief luisteren

Bij actief luisteren gaat de luisteraar expliciet na of hij de boodschap van de spreker, zowel inhoud als gevoel, begrepen heeft 12. Hij kan de woorden van de spreker parafraseren of gewoon benoemen wat gezegd is, en let ook op gedrag en lichaamstaal 12. Een ezelsbruggetje is de LSD-methode: Luisteren, Samenvatten en Doorvragen 12.

Parafraseren en dan vragen of je het goed begrepen hebt, is ook in een klasdiscussie een sterke techniek 6.

Samengevat

• Interactievormen in de minimumdoelen: dialoog, discussie en groepsgesprek.
• 4de leerjaar: inspelen op de inbreng van anderen en zelf informatie, argument of mening inbrengen. 6de leerjaar: voortbouwen, verbanden leggen tussen standpunten, argumenten bevragen en nuanceren, tot een conclusie komen.
• Een beurt is de bijdrage van één spreker; beurtwisseling gebeurt vaak non-verbaal (bv. aankijken).
• Discussie: overtuigen en samen tot een conclusie komen, standpunten mogen wijzigen. Debat: stelling, voor- en tegenstander, vaste standpunten, vaak een jury.
• Standpunt = wat je vindt; argument = waarom. Feiten zijn controleerbaar; een beroep op autoriteit is alleen sterk bij een echte deskundige.
• Actief luisteren: Luisteren, Samenvatten, Doorvragen (LSD); parafraseren en controleren.