Bekroonde jeugdliteratuur en leesbevordering

Waarom dit ertoe doet

De minimumdoelen noemen bij naam vijf prijzen of jury's voor jeugdliteratuur: de Boon voor Jeugdliteratuur, de Gouden Griffel, de Kinderjury Nederland, de Leesjury Vlaanderen en de Woutertje Pieterse Prijs. Leerlingen lezen aangereikte en zelfgekozen bekroonde jeugdliteratuur, zowel fictie als non-fictie (4de leerjaar), en verwoorden op het einde van het 6de leerjaar hun literaire voorkeuren binnen fictie, non-fictie en bekroonde jeugdliteratuur 1. De eindtermen vragen daarnaast leesbereidheid en plezier in lezen 2. Als leraar moet je deze prijzen dus kennen en weten hoe ze verschillen.

Vakjury of jonge lezers?

Het belangrijkste onderscheid is wie de winnaar kiest. Bij de Griffels en Penselen en de Woutertje Pieterse Prijs is dat een volwassen vakjury. Bij de Kinderjury (Nederland) en de Leesjury (Vlaanderen) beslissen jonge lezers zelf 3.

De Boon

De Boon wordt gefinancierd door de Vlaamse overheid en beheerd door de vzw Vlaamse Literatuurprijs, die ook de prijzen uitreikt 4. Het prijzengeld bedraagt 50.000 euro per categorie, en zowel Vlaamse als Nederlandse auteurs en illustratoren komen in aanmerking 4.

Per categorie is er een jury van een voorzitter en minstens vijf en hoogstens zeven andere leden, die literaire kwaliteit moeten kunnen beoordelen. Midden januari kiest elke jury een shortlist van vijf boeken 9. Naast de juryprijs is er per categorie een publieksprijs van 5.000 euro 9.

De Griffels en Penselen

De Griffels en Penselen zijn volgens de organisator, de CPNB, de belangrijkste juryprijzen voor kinderboeken tot twaalf jaar 5. Een volwassenenjury bekroont de best geschreven kinderboeken van het voorgaande jaar met een Zilveren Griffel, de mooist geïllustreerde met een Zilveren Penseel. De oorspronkelijk Nederlandstalige winnaars maken kans op de Gouden Griffel of het Gouden Penseel 5. De Gouden Griffel bestaat sinds 1971 5,10.

De Woutertje Pieterse Prijs

Deze prijs bekroont sinds 1988 kinderboeken die uitzonderlijk zijn wat betreft taal, genre, thema, illustratie, vorm of vormgeving 6. De winnaar krijgt een oorkonde en 15.000 euro 6. De initiatiefnemers wilden nadrukkelijk breken met de traditie van moralisme in kinderboeken 6. De prijs is genoemd naar Woutertje Pieterse, een personage van Multatuli 6.

De Kinderjury

De Kinderjury is een publieksprijs, anders dan de Gouden Griffel: de winnaars worden niet door een vakjury bepaald, maar door kinderen die hun stem uitbrengen 11. De CPNB kent de prijs sinds 1988 jaarlijks toe 11. Er is een top zes in de leeftijdscategorie 7 tot 9 jaar en een top zes voor 10 tot 12 jaar 7. Kinderen stemmen via de website, via Hebban in de Klas of met een papieren stemformulier 12.

De Leesjury

De Leesjury heette vroeger de Kinder- en Jeugdjury Vlaanderen. Het is de grootste jonge lezersjury van Vlaanderen, voor kinderen en jongeren tussen 4 en 18 jaar 8. Elk jaar lezen en bespreken de juryleden zes of acht boeken en op het einde van het jaar stemmen ze op hun favorieten 8. Teams van nominatielezers stellen de leeslijsten samen 8. De Leesjury wordt gecoördineerd door Iedereen Leest en doet aan leesbevordering én leesverdieping: ze geeft kinderen een stem, naast die van professionele, volwassen jury's 8.

Boeken kiezen en praten over boeken

Leerlingen kiezen boeken uit een variatie aan genres, passend bij hun leesdoel en hun eigen leesvoorkeur. Ze verwoorden waarom een tekst hen aanspreekt en leggen verbanden tussen de tekst en de emoties en gedachten die hij oproept 1. Een leesgroep zoals bij de Leesjury, waar kinderen samen boeken bespreken en dan stemmen, oefent precies die vaardigheden 8.

Samengevat

• Vakjury: de Boon (Vlaanderen), de Gouden Griffel (Nederland, CPNB, sinds 1971) en de Woutertje Pieterse Prijs (Nederland, sinds 1988).
• Jonge lezers kiezen: de Kinderjury (Nederland, CPNB, publieksprijs) en de Leesjury (Vlaanderen, Iedereen Leest, 4 tot 18 jaar).
• Leesjury = nieuwe naam van de Kinder- en Jeugdjury Vlaanderen.
• Griffel = tekst, Penseel = illustraties; Zilveren winnaars maken kans op Goud.
• De Boon: twee categorieën, 50.000 euro per categorie, ook een publieksprijs.
• Leesbevordering: kinderen kiezen boeken naar leesvoorkeur en praten over wat hen aanspreekt.