Ademhaling en bloedsomloop

Twee stelsels die samenwerken

Elke cel in je lichaam heeft zuurstof nodig om voedingsstoffen te verbranden en zo energie vrij te maken. Daarbij ontstaat koolstofdioxide, een afvalstof. Het ademhalingsstelsel haalt zuurstof binnen en voert koolstofdioxide af; de bloedsomloop vervoert beide gassen (en ook voedingsstoffen en afvalstoffen) tussen de longen en alle cellen. Daarom worden deze twee stelsels best samen geleerd.

De ademhaling

De weg van de lucht

Het ademhalingsstelsel bestaat uit de neus, de mond, de luchtpijp, de luchtpijpvertakkingen en de longen 1. De ingeademde lucht volgt deze weg:

1. neus (of mond): neusharen houden stofdeeltjes tegen en het slijmvlies maakt de lucht vochtig en warm 1;
2. keel: de ruimte achter neus en mond, waar de weg van de lucht en die van het voedsel samenkomen;
3. strottenhoofd met de stembanden 2;
4. luchtpijp: een buis die de lucht van het strottenhoofd naar de longen leidt 2;
5. bronchiën (luchtpijpvertakkingen): de luchtpijp splitst in een linker- en een rechterhoofdbronchus, die zich verder vertakken 2;
6. longblaasjes: miljoenen kleine blaasjes aan het einde van de fijnste vertakkingen, omringd door een dicht netwerk van haarvaten 3.

Gaswisseling in de longblaasjes

In de longblaasjes gebeurt de gaswisseling: zuurstof gaat uit de lucht naar het bloed, koolstofdioxide gaat uit het bloed naar de lucht en wordt uitgeademd 3. Doordat er zo veel longblaasjes zijn, is het contactoppervlak tussen lucht en bloed enorm groot.

In- en uitademen

De belangrijkste ademhalingsspier is het middenrif, een koepelvormige spier tussen de borstholte en de buikholte 4.

• Inademen: het middenrif trekt samen en gaat naar beneden, en de ribben gaan omhoog en naar buiten. De borstholte wordt groter, de druk in de longen daalt en lucht stroomt naar binnen 1.
• Uitademen: het middenrif ontspant en gaat terug omhoog, de borstholte wordt kleiner en de lucht wordt naar buiten geduwd.

De bloedsomloop

Het hart

Het hart is een gespierde pomp die het bloed rondpompt. Het heeft vier holtes: twee boezems (bovenaan) en twee kamers (onderaan) 5. Eigenlijk bestaat het hart uit twee pompen naast elkaar: een rechterhelft en een linkerhelft 5. Hartkleppen tussen boezem en kamer en tussen kamer en slagader zorgen ervoor dat het bloed maar in één richting stroomt 5.

Drie soorten bloedvaten

6,7

De kleine en de grote bloedsomloop

Het bloed maakt twee rondes, met telkens het hart als vertrekpunt 8:

• Kleine bloedsomloop (longcirculatie): de rechterkamer pompt zuurstofarm bloed via de longslagader naar de longen. Daar neemt het zuurstof op en geeft het koolstofdioxide af. Het zuurstofrijke bloed keert via de longaders terug naar de linkerboezem.
• Grote bloedsomloop (lichaamscirculatie): de linkerkamer pompt het zuurstofrijke bloed via de grote lichaamsslagader (aorta) naar alle organen. In de haarvaten geeft het zuurstof en voedingsstoffen af en neemt het koolstofdioxide en afvalstoffen op. Het zuurstofarme bloed keert via de holle aders terug naar de rechterboezem.

De Engelse arts William Harvey toonde in de 17de eeuw aan dat het bloed in een kringloop door het lichaam stroomt; hij publiceerde zijn bevindingen in 1628 9.

Het bloed

Bloed bestaat uit bloedplasma met daarin drie soorten cellen en celdeeltjes 10:

Gezond voor hart en longen

• Niet roken en geen rook inademen: zo houd je de longen gezond.
• Beweeg voldoende en beperk lang stilzitten 13.
• Kies voor onverzadigde vetten: die zijn goed voor hart en bloedvaten 14.

Samengevat

• Weg van de lucht: neus (of mond), keel, strottenhoofd, luchtpijp, bronchiën, longen, longblaasjes.
• In de longblaasjes gaat zuurstof naar het bloed en koolstofdioxide naar de lucht.
• Inademen: middenrif trekt samen en zakt, borstholte wordt groter. Uitademen: middenrif ontspant.
• Het hart heeft twee boezems en twee kamers; kleppen zorgen voor één stroomrichting.
• Slagaders voeren bloed van het hart weg, aders naar het hart toe (met kleppen), in de haarvaten gebeurt de uitwisseling.
• Kleine bloedsomloop: hart, longen, hart. Grote bloedsomloop: hart, lichaam, hart.
• Bloed: plasma, rode bloedcellen (zuurstof), witte bloedcellen (afweer), bloedplaatjes (stolling).